Ekran teknolojilerinde uzun süredir yüksek çözünürlük ve enerji verimliliği açısından önemli bir seçenek olarak görülen microLED paneller, artık çok daha küçük ölçeklere doğru ilerliyor. Son dönemde geliştirilen nanoLED çözümleri, görüntü teknolojilerinde yeni bir çağın kapısını aralarken araştırmacılar ve üreticiler bu minyatür ışık kaynaklarının sınırlarını zorlamaya başladı. Ancak bu yeni nesil LED’ler, sundukları potansiyelin yanında ciddi verimlilik sorunlarını da beraberinde getiriyor.
500 nanometrenin altına inildi
İsveç merkezli girişim Polar Light Technologies, Ocak ayında 500 nanometreden daha küçük prototip mavi LED’lerini tanıtarak sektörde dikkat çekti. Geleneksel microLED teknolojisinde pikseller mikrometre seviyesinde üretilirken şirket, LED’lerin nanoskopik boyutlara ulaşabileceğini gösterdi.
Şirket, LED üretiminde yaygın olarak kullanılan galyum nitrür (GaN) ve indiyum galyum nitrür (InGaN) tabanlı yarı iletken malzemeleri kullanmaya devam ediyor. Ancak üretim yöntemi geleneksel süreçlerden ayrılıyor. Standart LED üretiminde yarı iletken yapı yukarıdan aşağıya doğru oyularak oluşturulurken Polar Light, alt tabandan başlayarak altıgen piramit formunda büyütülen bir yapı kullanıyor. Bu yaklaşım, hem boyut küçültme hem de üretim kontrolü açısından önemli avantajlar sunuyor.
Şirket, aslen microLED pazarına yönelik geliştirilen bu piramit yapılı LED’leri 2026 sonlarında ticari üretime taşımayı planlıyor. Şu ana kadar 300 nanometre genişliğe kadar küçültülen LED piramitlerinin teorik sınırına ise henüz ulaşılmış değil.
Hedef daha da küçülmek
NanoLED alanındaki gelişmeler yalnızca Polar Light ile sınırlı değil. İsviçre’deki ETH Zurich araştırmacıları, organik yarı iletken tabanlı OLED teknolojisini kullanarak çok daha küçük pikseller üretmeyi başardı. Elektron demeti litografisi yöntemiyle geliştirilen yeşil OLED dizilerinde piksel boyutu 100 nanometre seviyesine kadar indirildi.
Bu ölçekte geliştirilen nanoOLED paneller, piksel yoğunluğu açısından dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor. Günümüzde en gelişmiş ekranlar inç başına yaklaşık 14.000 piksel yoğunluğa ulaşabilirken yeni nanoLED prototipleri teorik olarak 100.000 piksel/inç değerine erişebiliyor. Bu yoğunluk, artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik uygulamaları için yepyeni olasılıklar anlamına geliyor.
Benzer bir çalışma Çin’deki Zhejiang University araştırmacıları tarafından gerçekleştirildi. Bu ekip, yüksek verimli güneş panellerinde de kullanılan perovskit malzemelerini LED üretiminde kullanarak farklı bir yaklaşım benimsedi. Araştırmacılar, yüzlerce mikrometre büyüklüğünde başlayan LED piksellerini kademeli olarak küçülterek 1 mikrometre sınırını aştı ve sonunda 90 nanometre seviyesine kadar inmeyi başardı. Bu değer, günümüzde raporlanan en küçük LED piksel boyutlarından biri olarak kabul ediliyor.
En büyük sorun verimlilik
NanoLED teknolojisinin önündeki en büyük zorluk ise boyut küçüldükçe verimliliğin düşmesi. Perovskit tabanlı nanoLED’lerde harici kuantum verimliliği, yani enjekte edilen elektronların fotona dönüşme oranı, yaklaşık yüzde 5 ile yüzde 10 arasında değişiyor. Organik nanoOLED prototiplerinde bu oran yüzde 13 seviyesine kadar çıkabiliyor.
Buna karşılık, milimetre ölçeğindeki geleneksel III-V LED’ler renk türüne bağlı olarak yüzde 50 ila yüzde 70 verimlilik seviyesine ulaşabiliyor. Araştırmacılar, üretim süreçlerinin optimize edilmesi ve malzeme mühendisliği sayesinde nanoLED verimliliğinin gelecekte artırılabileceğini düşünüyor. OLED tabanlı çözümlerde teorik olarak yüzde 30 ila yüzde 40 seviyelerine ulaşılabileceği öngörülüyor.
Nelerde kullanılacaklar?
NanoLED teknolojisinin geliştirilmesinin arkasındaki en büyük motivasyonlardan biri, akıllı gözlükler ve sanal gerçeklik cihazlarında daha küçük, daha keskin ve daha düşük enerji tüketimli ekranlar oluşturmak. Günümüzde akıllı gözlük üreticileri yaklaşık 3 mikrometre boyutunda piksel hedefleri belirlemiş durumda.
Ancak araştırmacılar, sanal gerçeklik ekranlarında piksel boyutunun yaklaşık 1 mikrometrenin altına düşmesinin pratik fayda sağlamayabileceğini düşünüyor. Bunun nedeni, ışığın kırınım sınırının aşılması durumunda insan gözünün daha küçük pikselleri ayırt edememesi.
NanoLED’lerin asıl devrim yaratabileceği alanlardan biri ise yonga içi fotonik sistemler olabilir. Bu teknoloji, özellikle yapay zeka veri merkezlerinde veri iletişim hızını önemli ölçüde artırma potansiyeline sahip. Dünyanın en büyük yarı iletken üreticilerinden biri olan TSMC, microLED tabanlı çip içi bağlantılar üzerinde halihazırda çalışmalar yürütüyor. Uzmanlar, ilerleyen dönemde daha küçük nanoLED çözümlerinin bu alanda kullanılabileceğini değerlendiriyor. NanoLED’lerin dalga boyundan daha küçük boyutlara ulaşması, yalnızca ekran teknolojilerinde değil, optik mühendisliği alanında da yeni fırsatlar yaratıyor. Araştırmacılar, bu piksellerin metayüzey adı verilen yapılar oluşturabileceğini gösterdi. Bu yapılar, her pikselin komşularıyla etkileşimini kontrol ederek ışığın davranışını hassas şekilde yönlendirebiliyor.
Gelecekte bu tür nanoLED dizilerinin lazer benzeri ışık demetleri üretmesi, holografik üç boyutlu ekranların geliştirilmesi veya yeni nesil optik iletişim sistemlerinde kullanılması mümkün görülüyor. Mevcut çalışmalar henüz erken aşamada olsa da nanoLED teknolojisi ekran ve fotonik dünyasında köklü değişimlerin habercisi olarak değerlendiriliyor.
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/nanoled-donemi-basliyor-ekran-teknolojilerinde-yeni-cag–202111
