Küresel teknoloji sektörü bellek çipi arzındaki daralma nedeniyle yeni ve derin bir krizin içerisinde girmiş durumda. Kâr marjları baskı altında, üretim planları sekteye uğruyor ve dizüstü bilgisayarlardan akıllı telefonlara, otomobillerden veri merkezlerine kadar geniş bir ürün yelpazesinde fiyat etiketleri hızla yukarı tırmanıyor. Üstelik sektör temsilcilerine göre bu sıkışıklık henüz başlangıç aşamasında.
Bloomberg’in raporuna göre krizin merkezinde, yapay zeka veri merkezlerinin agresif biçimde genişletilmesi yer alıyor. Özellikle Alphabet ve OpenAI gibi şirketler, sohbet robotları ve diğer yapay zeka uygulamalarını çalıştırmak için devasa donanım yatırımları yapıyor. Bu yatırımlar kapsamında milyonlarca yapay zeka hızlandırıcısı satın alınıyor. Özellikle Nvidia üretimi AI hızlandırıcıları, yüksek miktarda bellekle birlikte geliyor. Sonuç olarak küresel bellek üretiminin önemli bir kısmı veri merkezlerine yönelirken tüketici elektroniği üreticileri daralan arz için rekabet etmek zorunda kalıyor.
Eşi benzeri görülmemiş darboğaz
2026’nın başından bu yana Tesla, Apple ve birçok büyük şirket DRAM tedarikindeki sıkıntının üretimi sınırlayacağını açıkladı. DRAM, modern teknolojinin neredeyse tüm ürünlerinde temel yapı taşı olarak kullanılıyor.
Apple CEO’su Tim Cook, bellek maliyetlerindeki artışın iPhone kârlılığını baskılayacağını belirtirken Micron, darboğazı “eşi benzeri görülmemiş” olarak tanımladı. Tesla CEO’su Elon Musk ise sorunun yapısal boyutuna dikkat çekerek şirketin kendi bellek üretim tesisini kurma ihtimalini gündeme getirdi. Musk, geçen ay “İki seçeneğimiz var: çip duvarına çarpmak ya da bir fabrika kurmak” dedi.
Bellek üretiminin önemli kısmını elinde bulunduran Samsung, Sk Hynix ve Micron gibi üreticilerin kapasitesi, veri merkezlerine yönelen talep karşısında zorlanıyor. Tüketici elektroniği tarafında faaliyet gösteren firmalar ise giderek azalan çip arzı için daha yüksek bedeller ödemek zorunda kalıyor.
“RAM kıyameti” uyarısı
Fiyat artışları da dikkat çekici boyutlara ulaşmış durumda. DRAM’in bazı türlerinde fiyatlar yalnızca Aralık’tan Ocak’a yüzde 75 yükseldi. Bu artış, tatil sezonu boyunca elektronik ürün fiyatlarına yansıdı. Bazı perakendeciler ve aracı firmalar fiyatları günlük bazda güncellemek zorunda kalıyor. Sektörde yaşanan bu sert yükseliş için bazı çevreler “RAMmageddon” ifadesini kullanıyor.
Daha çarpıcı olan ise fiyatların ve arz sıkıntısının, yapay zeka devlerinin veri merkezi inşaat planları tam anlamıyla devreye girmeden hızla artması. Alphabet ve Amazon, bu yıl için sırasıyla 185 milyar dolar ve 200 milyar dolara ulaşabilecek yatırım planları açıkladı. Bu rakamlar, tek bir yılda yapılan sermaye harcaması açısından şirket tarihinin en yüksek seviyeleri olarak dikkat çekiyor. Bu tablo Samsung, Micron ve SK Hynix gibi üreticilere yüksek kârlar sunarken elektronik sektörünün geri kalanı için ciddi bir maliyet baskısı anlamına geliyor.
Üretim planları sarsılıyor
Kriz yalnızca fiyatları değil, uzun vadeli ürün planlarını da etkiliyor. Sektör kulislerinde konuşulanlara göre Sony, PS6 konsolunun çıkışını 2028 hatta 2029’a ertelemeyi değerlendiriyor. Rakibi Nintendo ise Switch 2’nin fiyatlarını artırma seçeneğini masaya yatırmış durumda.
Dizüstü bilgisayar üreticileri de tedarik sözleşmelerinde değişikliklerle karşı karşıya. Sektör kaynaklarına göre Samsung, bellek tedarik kontratlarını artık yıllık değil, üçer aylık dönemler halinde gözden geçiriyor. Çinli akıllı telefon üreticileri Xiaomi, Oppo ve Transsion ise 2026 sevkiyat hedeflerini aşağı çekiyor. Oppo’nun tahminlerini yüzde 20’ye kadar düşürdüğü bildiriliyor.
Geçtiğimiz hafta zayıf kâr beklentisi açıklayan Cisco Systems’in hisseleri son dört yılın en düşüğünü görürken Qualcomm ve Arm Holdings de önümüzdeki dönemde daha fazla düşüş olacağı konusunda uyarıda bulundu.
Covid dönemini hatırlatıyor
Yaşanan tablo, Covid döneminde otomotiv ve güç çiplerinde görülen arz krizini hatırlatıyor. Ancak bu kez sorun evden çalışma kaynaklı talep patlamasından değil, bellek sektörünün yapay zekaya yönelmesinden kaynaklanıyor.
Gelinen noktada Meta, Microsoft, Amazon ve Alphabet gibi devler yapay zeka algoritmalarını eğitmek ve barındırmak için veri merkezlerine astronomik bütçeler ayırıyor. 2024’te 217 milyar dolar olan harcamalar geçen yıl yaklaşık 360 milyar dolara çıkmıştı. 2026 için ise bahsedilen toplam harcama 670 milyar dolar civarında.
ChatGPT’nin hayatımıza girmesinden bu yana geçen üç yılda Samsung, SK Hynix ve Micron, üretim, Ar-Ge ve yatırım kaynaklarının büyük bölümünü Nvidia ve AMD’nin AI donanımlarında kullanılan yüksek bant genişlikli bellek (HBM) teknolojisine kaydırdı. Bu yönelim, telefon ve temel elektronik ürünlerde kullanılan standart DRAM üretim kapasitesinin azalmasına yol açtı. Basit matematik
Bellek üreticilerinin HBM teknolojisine öncelik vermesinin arkasında basit ama çarpıcı bir matematik yatıyor. Dev bulut şirketleri her bir Nvidia yapay zeka hızlandırıcısı satın aldığında, bu donanımı beslemek için yüksek miktarda HBM’e de ihtiyaç duyuyor. HBM yongaları, katmanlar halinde üst üste yerleştirilmiş, karmaşık biçimde paketlenmiş DRAM modüllerinden oluşuyor ve genellikle sekiz ya da 12 katmanlı yapılar kullanılıyor.
Nvidia’nın en yeni Blackwell mimarisi, tek başına 192 gigabayt RAM ile geliyor. Bu miktar, güçlü bir modern kişisel bilgisayarın ihtiyaç duyduğu belleğin yaklaşık altı katı. Şirketin NVL72 adı verilen entegre yapay zeka sunucu sistemi ise 72 adet Blackwell çipi ve toplam 13,4 terabayt HBM’e çıkıyor. Bu ölçek, üretim kapasitesinin neden hızla HBM tarafına kaydığını açık biçimde gösteriyor. TrendForce’a göre, yalnızca 2026 yılında HBM talebi yıllık bazda yüzde 70 artacak. Aynı yıl HBM’in toplam DRAM wafer üretimi içindeki payının yüzde 23’e çıkması bekleniyor. Bu oran geçen yıl yüzde 19 seviyesindeydi. Yani üretim kapasitesinin giderek daha büyük bölümü geleneksel DRAM yerine yapay zeka odaklı çözümlere ayrılıyor.
Normal koşullarda HBM, üreticilere daha yüksek kâr marjı sağlıyor. Arz-talep dengesizliği nedeniyle Samsung, SK Hynix ve Micron gibi şirketler bu ürünleri daha yüksek fiyatla satabiliyor.
Ancak HBM’deki bu büyüme, bellek tüketicileri için ciddi bir sorun anlamına geliyor. Akıllı telefonlarda fotoğrafların saklanmasından otomobillerdeki elektronik kontrol sistemlerine, film indirmeden yazılım çalıştırmaya kadar geniş bir kullanım alanı bulunan temel bellek ürünlerinde arz daralıyor. GF Securities’in tahminlerine göre DRAM’de arz ile talep arasında yüzde 4, NAND tarafında ise yüzde 3’lük bir açık bulunuyor. Üstelik bazı sektörlerdeki düşük stok seviyeleri hesaba katıldığında gerçek dengesizliğin daha büyük olabileceği belirtiliyor.
Counterpoint analisti MS Hwang’a göre, DRAM kıtlığı yıl boyunca elektronik, telekomünikasyon ve otomotiv sektörlerinde etkisini sürdürecek.
Bellek sektörünün üç büyük oyuncusu olan Samsung, SK Hynix ve Micron geçmişte birçok yükseliş ve düşüş döngüsü yaşadı. Ancak yeni fabrika yatırımlarının planlanması, inşası ve donatılması yıllar alıyor. Bu nedenle arzın kısa sürede rahatlaması beklenmiyor. Öte yandan artan maliyetler doğrudan son kullanıcıya yansıyor. Xiaomi, Samsung ve Dell gibi firmalar bu yıl daha yüksek fiyat etiketlerine hazırlıklı olunması gerektiği yönünde uyarılarda bulundu.
Bellek fiyatlarındaki sert yükseliş, özellikle giriş segmenti akıllı telefonlarda maliyet yapısını dramatik biçimde değiştiriyor. 2025’in başında düşük segment bir telefonun bileşen maliyetinin yaklaşık yüzde 10’unu oluşturan DRAM’in payı, yakında yüzde 30’a kadar çıkabilir. Bu nedenle bazı uzmanlara göre bellekler, artık yapay zeka ve otomotiv sektörü için “yeni altın” konumunda.
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/her-sey-etkileniyor-teknoloji-dunyasinin-ram-kiyameti–202162
