Büyük altyapı projelerinin, doğal afetlerin ve yer kabuğuna dair süreçlerin daha iyi anlaşılabilmesi için bilim insanları yüksek yerçekimi şartlarının (hiper yerçekiminin) oluşturulduğu deneylere giderek daha fazla önem veriyor. Normal şartlarda onlarca yıl süren jeolojik süreçleri laboratuvar ortamında incelemek neredeyse imkânsızken, yüksek kapasiteli santrifüj sistemleri sayesinde bu süreçleri çok kısa sürelere sıkıştırmak mümkün hâle geliyor. Son dönemde hemen hemen her alanda zirveye oynar hâle gelen Çin, hiper yerçekimi araştırmalarında da dünya liderliğini ele geçirecek yeni bir adım attı.
Çin, Dünyanın En Güçlü Hiper Yerçekimi Santrifüjini Kuruyor
Çin’de geliştirilen ve dünyanın en güçlü hiper yerçekimi santrifüj sistemi olma özelliğini taşıyan CHIEF1900, geçtiğimiz günlerde Zhejiang Üniversitesi’ne teslim edildi. Shanghai Electric Nuclear Power Group tarafından geliştirilen bu devasa sistem, artık kurulum aşamasına geçti. CHIEF1900, çalışmaya başladığında Dünya’nın yerçekiminin tam 1.900 katına kadar kuvvet üretebilecek.
CHIEF1300 gibi CHIEF1900 de titreşimi en aza indirmek amacıyla Zhejiang Üniversitesi kampüsünün 15 metre altına inşa edilen özel bir tesise kuruluyor. Bu sistemler, yüksek hızda dönüşten kaynaklanan aşırı ısınmayı kontrol altına almak için vakum tabanlı sıcaklık düzenleme mekanizmalarıyla donatılmış durumda.
Bu kapasite, bugüne kadar faaliyete geçmiş tüm hiper yerçekimi santrifüjlerini geride bırakıyor. Çin’in bir önceki rekor sahibi sistemi olan CHIEF1300, Eylül ayında devreye alınmış ve 1.300 gravity-tonne kapasitesiyle dikkat çekmişti. Ondan önceki dünya rekoru ise yaklaşık 1.200 gravity-tonne kapasiteye sahip olan ve ABD Ordusu Mühendisler Birliği tarafından Mississippi’de işletilen tesise aitti. CHIEF1900 ile birlikte bu alandaki liderlik açık biçimde Çin’e geçmiş oluyor.
Derinlerdeki Kaynakların Çıkarılması İçin Veri Toplanacak
Bu tür santrifüjlerin en kritik özelliği, büyük ölçekli yapıları ve doğal süreçleri küçük modeller üzerinden test etmeye imkân tanıması. CHIEF1900 sayesinde araştırmacılar, yalnızca birkaç dakika içinde normalde onlarca yıl sürecek jeolojik değişimleri simüle edebilecek. Örneğin üç metre yüksekliğindeki bir baraj modeli, Dünya yerçekiminin 100 katı kuvvet altında test edilerek, gerçekte 300 metrelik bir barajın maruz kalacağı stres koşulları laboratuvar ortamında yeniden oluşturulabilecek.
Bu sistemin; derin deniz ve derin yer kaynaklarının çıkarılması, doğal afetlerin etkilerinin azaltılması, yer altı atık depolama çözümleri ve yeni malzemelerin geliştirilmesi gibi pek çok alanda kullanılacağı belirtiliyor.
Daha düşük kapasiteli olan CHIEF1300 ile yapılan erken dönem deneyler bile bu sistemlerin potansiyelini ortaya koymuş durumda. Yapılan testlerde, güçlü depremler laboratuvar ortamında başarıyla simüle edilerek hidroelektrik baraj temellerinin sismik dayanıklılığı incelendi. Ayrıca tsunami dalgalarının deniz tabanı üzerindeki etkileri modellenerek, açık deniz rüzgâr santrallerinin konumlandırılması için önemli veriler elde edildi. Şimdi CHIEF1900 ile birlikte bu araştırmalar bir sonraki seviyeye taşınabilecek.
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/cin-rekor-seviyede-yercekimi-uretebilen-santrifuju-devreye-aliyor–200414
