NASA, evrenin en yıkıcı ve aynı zamanda en öğretici olaylarından birini gözler önüne seren çarpıcı bir çalışmaya imza attı. Chandra X-ışını Gözlemevi tarafından 25 yıla yayılan gözlemlerle hazırlanan yeni zaman atlamalı video (timelapse), Kepler süpernova (SN 1604) kalıntısının uzayda nasıl genişlediğini ve çevresindeki maddelerle nasıl etkileşime girdiğini tüm detaylarıyla ortaya koyuyor.
Işık hızının yüzde 2’sine ulaşan enkaz
Hazırlanan video 2000, 2004, 2006, 2014 ve 2025 yıllarında elde edilen beş ayrı X-ışını veri setinin bir araya getirilmesiyle oluşturuldu. Görüntülerde, parlak ve neon renkleri andıran bir enkaz halkasının zamanla büyüyerek uzaya doğru yayıldığı net biçimde görülüyor. Bu genişleme sırasında süpernova kalıntısı, daha önce uzaya savrulmuş gaz ve maddelerle çarpışarak karmaşık bir yapı oluşturuyor.
Kepler süpernova kalıntısı Samanyolu Galaksisi içinde, Dünya’dan yaklaşık 17 bin ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bu görece yakın mesafe, gökbilimcilerin kalıntının gelişimini insan ömrü ölçeğinde gözlemleyebilmesine olanak tanıyor.
Araştırmalar, süpernova kalıntısının farklı bölgelerinde dikkat çekici hız farkları olduğunu ortaya koyuyor. Görüntünün alt kısmına doğru ilerleyen enkaz, saatte yaklaşık 22,2 milyon kilometre, yani ışık hızının yüzde 2’si kadar bir hızla hareket ediyor. Buna karşılık üst bölgelerdeki genişleme hızı saatte yaklaşık 6,4 milyon kilometre, başka bir ifadeyle ışık hızının yüzde 0,5’i seviyesinde kalıyor. Eğer, ışık hızının yüzde 2’sine ulaşan bir aracımız olsaydı olay yerine 850 bin yılda gidebilirdik. İnsanlığın en hızlı uzay aracı Parker Solar Probe, ışık hızının yalnızca 0,064’üne ulaşmıştı.
Bilim insanlarına göre bu belirgin farkın temel nedeni, üst bölgelerde bulunan daha yoğun gaz yapısının enkazı yavaşlatması. Alt kısımlarda ise gaz daha seyrek olduğundan kalıntının çok daha hızlı ilerlemesi mümkün oluyor.
1604’te gözlenen yıldız ölümü
Kepler süpernova kalıntısının kökeni, bir zamanlar var olan beyaz cüce bir yıldıza dayanıyor. Bu yıldız, kritik kütlesini aşmasının ardından büyük bir termonükleer patlama ile yok oldu. Patlamanın, beyaz cücenin yakınındaki bir kırmızı dev yıldızla etkileşime girmesi ve bu süreçte fazla kütle kazanmasıyla tetiklenmiş olabileceği düşünülüyor.
Söz konusu patlama, 1604 yılında Alman gökbilimci Johannes Kepler tarafından gözlemlendi ve bu olay, Samanyolu’nda çıplak gözle görülebilen son süpernova olarak kayıtlara geçti. Kepler süpernovası, kozmolojide büyük öneme sahip olan Tip Ia süpernova sınıfında yer alıyor.
Tip Ia süpernovalar, evrendeki mesafelerin ölçülmesinde ve evrenin genişleme hızının hesaplanmasında kritik bir rol oynuyor. Süpernova patlamalarının uzaya saçtığı elementler aynı zamanda yeni yıldızların ve gezegenlerin yapı taşlarını oluşturuyor.
https://www.youtube.com/embed/Nvq59gmhX2w
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/ikonik-supernova-patlamasinin-25-yillik-carpici-videosu–200638
