Küresel uzay fırlatma pazarında talep güçlü seyrini korurken sektörün en büyük oyuncusu olan SpaceX karşısında nasıl rekabet edileceği konusunda belirgin bir görüş ayrılığı oluşmuş durumda. Özellikle küçük uydu pazarına odaklanan şirketler, hem artan talep hem de fiyat baskısı altında farklı stratejiler geliştirmeye çalışıyor.
SmallSat Symposium kapsamında konuşan sektör temsilcileri, 2025 yılında dünya genelindeki yörünge fırlatmalarının yaklaşık yarısını gerçekleştiren SpaceX’in pazar hakimiyetine dikkat çekti. Bu tabloya rağmen müşteri tarafında fiyat hassasiyetinin devam etmesi, rekabeti daha da karmaşık hale getiriyor.
Küçük şirketler zorlanıyor
Özellikle küçük fırlatma aracı geliştiren şirketler için sorun daha belirgin. SpaceX’in paylaşımlı fırlatma programı sayesinde sunduğu düşük maliyet avantajı bu segmentte faaliyet gösteren girişimler üzerinde ciddi baskı yaratıyor.
ABD merkezli Rocket Lab’in küresel fırlatma hizmetlerinden sorumlu başkan yardımcısı Brian Rogers, yalnızca fiyat üzerinden rekabet etmeye çalışan şirketlerin dezavantajlı konuma düşeceğini vurguladı. Rogers’a göre SpaceX ile doğrudan fiyat rekabetine girmek sağlıklı bir strateji değil. Bunun yerine şirketlerin pazara giriş yaklaşımını farklılaştırması ve kendilerini başka unsurlarla ayrıştırması gerekiyor.
Benzer bir yaklaşım İspanya merkezli küçük fırlatma aracı geliştiricisi PLD Space tarafından da dile getirildi. Şirketin satış yöneticisi Daniele Dallari, fiyatlarının rekabetçi olduğunu savunmakla birlikte yalnızca maliyet avantajıyla öne çıkmanın mümkün olmadığını kabul etti. Dallari’ye göre belirleyici unsur müşteriye sunulan hizmet seviyesi. Özellikle tahsisli fırlatma imkanı ve müşteri taleplerine hızlı yanıt verebilme kapasitesi, fiyatın ötesinde tercih sebebi yaratıyor. Rekabetçi fiyatın gerekli olduğunu ancak bir noktadan sonra hizmet kalitesinin belirleyici hale geldiğini ifade etti. “Fiyat rekabeti kaçınılmaz”
Bu yaklaşıma katılmayan isimlerden biri ise Stoke Space iş geliştirmeden sorumlu başkan yardımcısı Devon Papandrew oldu. Papandrew, SpaceX ile rekabet edecek bir şirketin mutlaka fiyat konusunda da iddialı olması gerektiğini savunuyor.
Stoke Space, 10 Şubat’ta ek olarak 350 milyon dolar yatırım aldığını duyurdu. Şirket, tamamen yeniden kullanılabilir orta sınıf bir fırlatma aracıyla pazara girmeyi planlıyor. Papandrew’a göre, tam yeniden kullanılabilirlik maliyet tabanını belirli bir seviyeye indirerek başka hiçbir fırlatma aracı tarafından altına düşülemeyecek bir maliyet avantajı sağlayabilir. Papandrew ayrıca SpaceX’in kendi içinde de bir kapasite gerilimi yaşadığını öne sürdü. Şirketin en büyük müşterisinin yine kendisi olduğuna dikkat çekerek özellikle Starlink uydu takımı için yapılan fırlatmaların kapasiteyi önemli ölçüde meşgul ettiğini belirtti. SpaceX’in üçüncü taraf bir müşteriye sattığı her fırlatmanın, yaklaşık 24 Starlink uydusunun yörüngeye gönderilmemesi anlamına geldiğini ve bunun şirket için kayda değer bir fırsat maliyeti oluşturduğunu ifade etti.
Talep, arzın önünde
Papandrew’a göre mevcut tabloda fırlatma talebi arzı aşmış durumda. Piyasadaki bu arz kıtlığı, fiyatların hangi seviyede dengeleneceğini belirleyen temel unsur olarak öne çıkıyor. Ancak sektör birkaç yıl önce tamamen farklı bir görünüm sergiliyordu. Özellikle küçük fırlatma aracı segmentinde çok sayıda girişim ortaya çıkmış, pazarın aşırı doygun olduğu yönünde değerlendirmeler yapılmıştı. Ne var ki bu projelerin önemli bir bölümü teknik ve finansal engelleri aşamayarak fırlatma rampasına dahi ulaşamadı.
Papandrew, SpaceX’in bugünkü pazar gücünün temelinde roket güçlendiricilerini yeniden kullanma konusundaki ustalığının yattığını vurguladı. Bu yaklaşımın, fırlatma sıklığını artıran ve maliyetleri aşağı çeken yapısal bir kırılma yarattığını ifade etti.
Yeni girişimlerin SpaceX ile nasıl rekabet edeceği halen net değil. Ancak uzay, giderek daha yoğun bir hale gelecek gibi görünüyor. Artık sadece “uzay” ve “iletişim” konuları ile ilgili değil, doğrudan yapay zeka konusunda da bir kapasite talebi oluşmaya başlıyor. Elon Musk’ın SpaceX bünyesine giren xAI şirketiyle birlikte birçok teknoloji devi, AI tabanlı veri merkezlerini uzaya taşımayı ciddi şekilde değerlendiriyor. Eğer yörünge, veri merkezlerini yeryüzünde yapmaktan daha mantıklı ise çok daha büyük pazar oluşmuş olacak.
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/uzaydaki-en-buyuk-sorun-spacex-ile-nasil-rekabet-edilecek–202112
