1986’daki Çernobil Nükleer Felaketi sonrası ortaya çıkan iyonlaştırıcı radyasyonun etkileri aradan geçen on yıllara rağmen bilim dünyasında tartışılmaya devam ediyor. Son yayımlanan kapsamlı bir araştırma, bu radyasyonun genetik izlerinin yalnızca doğrudan maruz kalan kişilerle sınırlı kalmadığın çocuklarında da saptanabildiğini ortaya koydu. Çalışma, insan genomunda iyonlaştırıcı radyasyona bağlı kalıtsal etkinin açık biçimde gösterildiği ilk araştırma olarak kayda geçti.
Farklı bir yaklaşım benimsendi
Araştırma, Almanya’daki Bonn Üniversitesi öncülüğünde yürütüldü. Önceki çalışmalar, radyasyona bağlı yeni DNA mutasyonlarının doğrudan ebeveynden çocuğa geçip geçmediğine odaklanmış ancak net bir sonuca ulaşamamıştı. Bu kez bilim insanları farklı bir yaklaşım benimsedi.
Ekip, çocukların genomunda ebeveynlerinde bulunmayan ve birbirine çok yakın konumda yer alan “kümeleşmiş de novo mutasyonlar” (cDNM) üzerinde yoğunlaştı. En az iki mutasyonun kısa bir DNA segmenti içinde birlikte görülmesiyle tanımlanan bu kümelerin, radyasyonun yol açtığı DNA kırıkları sonucu oluşabileceği değerlendiriliyor. DNA onarımı kusurlu gerçekleştiğinde bu kırıkların geride mutasyon kümeleri bırakabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılar, radyasyona maruz kalan ebeveynlerin çocuklarında cDNM sayısında anlamlı bir artış tespit etti. Ayrıca, ebeveynin aldığı tahmini radyasyon dozu ile çocukta görülen mutasyon kümelerinin sayısı arasında olası bir ilişki saptandı.
1.500’ü aşkın genom incelendi
Çalışma kapsamında üç farklı grup karşılaştırıldı. Çernobil temizlik çalışmalarında görev alan kişilerin 130 çocuğu analiz edildi. Buna ek olarak, muhtemel saçılma radyasyonuna maruz kalmış Alman askeri radar operatörlerinin 110 çocuğu da incelendi. Kontrol grubu olarak ise radyasyona maruz kalmadığı belirlenen ebeveynlerin 1.275 çocuğunun tüm genom dizilemesi yapıldı. Tüm genom taramaları sonucunda Çernobil grubundaki çocuk başına ortalama 2,65 cDNM, radar grubunda 1,48 cDNM, kontrol grubunda ise 0,88 cDNM saptandı. Araştırmacılar, veri gürültüsü nedeniyle bu sayıların bir miktar yüksek tahmin edilmiş olabileceğini ifade etse de istatistiksel düzeltmeler sonrası farkın anlamlılığını koruduğu bildirildi. Ayrıca ebeveynin aldığı radyasyon dozu arttıkça çocukta görülen mutasyon kümesi sayısının da artma eğiliminde olduğu belirlendi.
Sağlık riski beklenenden düşük
Elde edilen bulgular genetik aktarımı ortaya koysa da araştırma sonuçları sağlık açısından ciddi bir alarm durumuna işaret etmiyor. Çalışmada, radyasyona maruz kalan ebeveynlerin çocuklarında hastalık riskinin belirgin biçimde arttığına dair bir kanıt bulunmadı.
Bunun temel nedenlerinden biri, tespit edilen mutasyon kümelerinin önemli bir bölümünün protein kodlamayan DNA bölgelerinde yer alması. İnsan genomunun yalnızca küçük bir kısmı doğrudan protein üretiminden sorumlu genleri içeriyor. Bu nedenle mutasyonların hastalık oluşturma ihtimali görece düşük değerlendiriliyor.
Araştırmacılar, baba yaşı arttıkça çocuklara aktarılan mutasyon sayısının doğal olarak yükseldiğini ve ebeveyn yaşına bağlı hastalık riskinin, bu çalışmada incelenen radyasyon kaynaklı potansiyel riskten daha yüksek olduğunu da vurguluyor.
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/cernobil-calisanlarinin-cocuklarinda-dna-mutasyonlari-kesfedildi–202194
