Çok değil, üç dört yıl öncesine kadar ABD ürünlerini kopyalayıp ucuz taklitlerini yapan bir ülke olarak anılan Çin, son dönemde ise bundan çok daha fazlasına dönüşmüş durumda. Artık elektrikli araçlardan uzay mekiklerine, kuantum bilgisayarlardan savaş uçaklarına hemen hemen her alanda ABD ile kafa kafaya yarışıyor. Bu tarihi atılımın temelleri Batı’dan çıkan teknolojileri “klonlayarak” atıldı belki ama o temeller üzerine bugünkü etkileyici yapıyı kuran, Çin yönetiminin bilim ve teknoloji dünyasına ayırdığı dev fonlar oldu. Bilime ve teknolojiye yaptığı yatırım sayesinde bugün ABD’ye kafa tutacak seviyeye gelmiş olan Çin, önümüzdeki dönemde de hız kesmeyecek gibi duruyor.
Çin’in Ar-Ge Yatırımları ABD’yi Geçmek Üzere
ABD’deki San Diego Üniversitesi‘nde görevli araştırmacılar tarafından hazırlanan yeni bir rapor, Çin’in önümüzdeki iki ila üç yıl içinde dünyanın en büyük kamu araştırma fonlayıcısı hâline gelebileceğini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre bu dönüşümün arkasında iki temel faktör bulunuyor: Çin’de devlet destekli Ar-Ge yatırımlarının hız kesmeden artması ve ABD’de bu alandaki büyümenin ciddi şekilde yavaşlaması.
Verilere bakıldığında tablo oldukça dikkat çekici. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı’nın (OECD) satın alma gücüne göre düzeltilmiş verilerine göre Çin’in kamu Ar-Ge harcamaları 2013–2023 yılları arasında yüzde 90 artarak 133 milyar dolara ulaştı. Aynı dönemde ABD’deki artış ise yalnızca yüzde 12 seviyesinde kaldı ve toplam harcama 155 milyar dolara çıktı. Aradaki fark hâlâ ABD lehine olsa da artış hızları, bu farkın kısa süre içinde kapanabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, mevcut eğilimlerin devam etmesi hâlinde Çin’in ABD’yi 2027–2029 gibi geçeceğini öngörüyor. Bu tahmin, bazı uzmanlara göre temkinli bile olabilir. Çünkü Çin hükümeti kısa süre önce 2026–2030 yılları arasında toplam araştırma harcamalarını her yıl en az yüzde 7 artırmayı planladığını açıkladı. Bu hedefin aşılması durumunda söz konusu “kırılma noktası” daha da erkene çekilebilir.
Akademik Üretim Tarafında da Çin Öne Geçmiş Durumda
Bilimsel üretim tarafında da Çin’in yükselişi şimdiden hissediliyor. Nature Index tarafından takip edilen bilimsel dergilerde Çin’in katkısının 2026 sonuna kadar ABD’nin iki katına ulaşabileceği belirtiliyor. Bu da yalnızca finansal değil, aynı zamanda akademik üretim açısından da küresel ağırlık merkezinin kaymaya başladığını gösteriyor. Öte yandan işin bir de temel araştırma (fundamental research) boyutu var. Bu alan, doğrudan ticari çıktılar üretmese de uzun vadeli teknolojik atılımların temelini oluşturduğu için kritik önem taşıyor. 2023 itibarıyla ABD bu alanda hâlâ açık ara önde: Toplam temel araştırma harcaması 120 milyar dolar seviyesindeyken Çin’de bu rakam 53 milyar dolar civarında. Ancak büyüme hızına bakıldığında Çin’in burada da hızlı bir şekilde arayı kapattığı görülüyor. Son 10 yılda Çin’in kamu kaynaklı temel araştırma harcamaları üç kattan fazla artarken, ABD’deki artış daha sınırlı kaldı.
Araştırmacılara göre ABD’de temel araştırma bütçelerinin önümüzdeki yıllarda reel olarak düşmesi ihtimali, bu alandaki liderliği de riske atabilir. Bu senaryoda Çin’in yaklaşık bir on yıl içinde bu kategoride de ABD’yi yakalayabileceği ifade ediliyor. Bu durum, gelecekteki teknolojik inovasyonların hangi ülkede filizleneceği sorusunu doğrudan etkileyebilir.
Ancak uzmanlar, bilimsel üstünlüğün yalnızca harcama miktarına bağlı olmadığını da özellikle vurguluyor. Yenilik ekosisteminin verimliliği, üniversiteler ile özel sektör arasındaki iş birliği, araştırma kurumlarının yapısı ve uluslararası iş birlikleri de en az finansman kadar belirleyici faktörler arasında yer alıyor. Bu noktada ABD’nin daha esnek ve piyasa odaklı yapısının hâlâ önemli bir avantaj sunduğu düşünülüyor. Ancak ABD’nin bu avantajı göz önüne alındığında bile, önümüzdeki yıllarda bilimsel araştırmaların “ağırlık merkezinin” giderek Çin’e kayabileceği görülüyor. Çünkü giderek artan Ar-Ge yatırımları, bilim insanlarının hangi ülkeye yöneldiğini, hangi projelerin önceliklendirildiğini ve hangi teknolojilerin geleceği şekillendireceğini de belirleyebilecek bir dönüşüm anlamına geliyor.
Kaynak : https://www.donanimhaber.com/bilim-dunyasinda-yeni-donem-cin-in-ar-ge-fonlari-abd-yi-geciyor–203527
