{"id":106389,"date":"2025-10-15T13:48:12","date_gmt":"2025-10-15T13:48:12","guid":{"rendered":"https:\/\/ekamu.net\/?p=106389"},"modified":"2025-10-15T13:48:12","modified_gmt":"2025-10-15T13:48:12","slug":"evrenin-ilk-donemine-ait-galaksi-katili-karadelik-kesfedildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/2025\/10\/15\/evrenin-ilk-donemine-ait-galaksi-katili-karadelik-kesfedildi\/","title":{"rendered":"Evrenin ilk d\u00f6nemine ait \u201cgalaksi katili\u201d karadelik ke\u015ffedildi"},"content":{"rendered":"

<\/span> Astronomlar, evrenin ilk d\u00f6nemlerinde “uyuyan<\/strong>” devasa bir kara delik<\/strong> ke\u015ffetti. Bu kara delik, adeta k\u0131\u015f uykusuna yatan bir ay\u0131n\u0131n ya da iftardan sonra dinlenen birinin halini and\u0131r\u0131yor. Bilim insanlar\u0131na g\u00f6re bu kara delik, a\u015f\u0131r\u0131 miktarda madde t\u00fcketti\u011fi i\u00e7in<\/strong> \u015fu anda hareketsiz durumda. Bu ke\u015fif ise Cambridge \u00dcniversitesi liderli\u011findeki uluslararas\u0131 bir ekip taraf\u0131ndan James Webb Uzay Teleskobu<\/strong> kullan\u0131larak yap\u0131ld\u0131. <\/figure>\n

Ak\u0131lalmaz bir k\u00fctlesi var<\/b><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Patlama’dan sadece 800 milyon y\u0131l sonra olu\u015ftu\u011fu belirtilen kara delik, G\u00fcne\u015f\u2019in k\u00fctlesinin tam 400 milyon kat\u0131<\/strong> b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde. Bu b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcyle, Webb teleskobunun erken evrende tespit etti\u011fi en b\u00fcy\u00fck kara deliklerden biri olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Daha da dikkat \u00e7ekici olan, bu kara deli\u011fin ev sahibi galaksisinin toplam k\u00fctlesinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 <\/strong>olu\u015fturmas\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7a bu oran, ak\u0131lalmaz bir seviyede. Zira g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki galaksilerde kara delikler genellikle galaksinin toplam k\u00fctlesinin sadece y\u00fczde 0.1<\/strong>\u2019i kadar.<\/p>\n

<\/span> Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kara deli\u011fin bu erken d\u00f6nemdeki devasa b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ra\u011fmen \u015fu anda \u00e7ok yava\u015f bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade ediyor. Teorik olarak yutabilece\u011fi maddenin yaln\u0131zca y\u00fczde 1\u2019ini yutuyor olmas\u0131, kara deliklerin b\u00fcy\u00fcme s\u00fcre\u00e7leriyle ilgili \u00f6nceki varsay\u0131mlar\u0131 sorgulat\u0131yor. Bu nedenle kara delik, bilim insanlar\u0131 taraf\u0131nda \u201cuyku modunda\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131yor. <\/figure>\n

Standart modeller sorgulan\u0131yor<\/b><\/p>\n

Bu denli b\u00fcy\u00fck bir kara deli\u011fin, evrenin ilk d\u00f6nemlerinde hareketsiz bir \u015fekilde var olmas\u0131, kara deliklerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa dair mevcut modelleri zorluyor<\/strong>. Standart teorilere g\u00f6re kara delikler, \u00f6len y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7\u00f6kmesiyle olu\u015fur ve belirli bir limite kadar madde biriktirir. Ancak bu kara deli\u011fin ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, bu s\u00fcre\u00e7lerin yeterince a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten ekipten Profes\u00f6r Roberto Maiolino, kara deliklerin ya ba\u015flang\u0131\u00e7ta devasa k\u00fctlelerle do\u011fduklar\u0131n\u0131 ya da \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcreli a\u015f\u0131r\u0131 h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme<\/strong> d\u00f6nemlerinden ge\u00e7tiklerini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. \u201cKara deliklerin ‘b\u00fcy\u00fck do\u011fmu\u015f’ olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn, bu da Webb’in evrenin erken d\u00f6nemlerinde neden devasa kara delikler tespit etti\u011fini a\u00e7\u0131klayabilir. Ancak bir ba\u015fka olas\u0131l\u0131k da hiperaktivite d\u00f6nemlerinden ge\u00e7meleri ve sonras\u0131nda uzun bir uyku d\u00f6nemine girmeleri.\u201d<\/em> diyor Maiolino.<\/p>\n

K\u0131sa s\u00fcreli hiperaktivite, uzun s\u00fcreli uyku<\/b><\/p>\n

<\/span> \u0130talya’dan meslekta\u015flar\u0131yla birlikte \u00e7al\u0131\u015fan Cambridge ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, bu uykudaki kara deli\u011fin evrenin bu kadar erken bir d\u00f6neminde nas\u0131l bu kadar b\u00fcy\u00fck bir boyuta ula\u015fm\u0131\u015f olabilece\u011fini modellemek i\u00e7in bir dizi bilgisayar sim\u00fclasyonu ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. <\/figure>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kara deliklerin k\u0131sa s\u00fcreler boyunca Eddington limitini<\/strong> a\u015farak h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme g\u00f6sterebilece\u011fini, ard\u0131ndan uzun s\u00fcreler boyunca hareketsiz kalabilece\u011fini ortaya koydu. Sim\u00fclasyonlara g\u00f6re bu kara delikler 5 ila 10 milyon y\u0131l boyunca aktif<\/strong> olarak madde t\u00fcketirken, yakla\u015f\u0131k 100 milyon y\u0131l boyunca hareketsiz<\/strong> kal\u0131yor. Bu durum, kara deliklerin “uyku” d\u00f6nemlerinde daha s\u0131k tespit edilmelerinin nedenini de a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n

Bilmeyenler i\u00e7in Eddington s\u0131n\u0131r\u0131, astronomi ve astrofizikte, bir y\u0131ld\u0131z veya ba\u015fka bir g\u00f6k cisminin k\u00fctle \u00e7ekimi ile radyasyon bas\u0131nc\u0131 aras\u0131ndaki dengeyi ifade eder. Bu s\u0131n\u0131r, ad\u0131n\u0131 \u0130ngiliz astrofizik\u00e7i Sir Arthur Eddington\u2019dan al\u0131yor. Kara delikler i\u00e7in Eddington s\u0131n\u0131r\u0131, kara deli\u011fin madde biriktirme h\u0131z\u0131n\u0131 belirleyen \u00f6nemli bir s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 konumunda. Son bulgular g\u00f6steriyor ki bu s\u0131n\u0131r, baz\u0131 kara delikler taraf\u0131ndan a\u015f\u0131labiliyor.<\/p>\n\n

<\/span><\/p>\n

Kaynak :\u00a0https:\/\/www.donanimhaber.com\/evrenin-ilk-donemine-ait-galaksi-katili-karadelik-kesfedildi–185634<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Astronomlar, evrenin ilk d\u00f6nemlerinde “uyuyan” devasa bir kara delik ke\u015ffetti. Bu kara delik, adeta k\u0131\u015f uykusuna yatan bir ay\u0131n\u0131n ya da iftardan sonra dinlenen birinin halini and\u0131r\u0131yor. Bilim insanlar\u0131na g\u00f6re bu kara delik, a\u015f\u0131r\u0131 miktarda madde …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":106390,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[6270,3986,5235,1564,515],"class_list":["post-106389","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-deligin","tag-kara-delik","tag-kutle","tag-madde","tag-uyku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106389","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=106389"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106394,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106389\/revisions\/106394"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/106390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=106389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=106389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=106389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}