{"id":113388,"date":"2025-12-04T19:08:10","date_gmt":"2025-12-04T19:08:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ekamu.net\/?p=113388"},"modified":"2025-12-04T19:08:10","modified_gmt":"2025-12-04T19:08:10","slug":"evrenin-en-buyuk-donen-yapisi-kesfedildi-14-galaksiyi-tasiyan-dev-bir-kozmik-filament","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/2025\/12\/04\/evrenin-en-buyuk-donen-yapisi-kesfedildi-14-galaksiyi-tasiyan-dev-bir-kozmik-filament\/","title":{"rendered":"Evrenin en b\u00fcy\u00fck d\u00f6nen yap\u0131s\u0131 ke\u015ffedildi: 14 galaksiyi ta\u015f\u0131yan dev bir kozmik filament"},"content":{"rendered":"<p><figure> <span> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ekamu.net\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/evrenin-en-buyuk-donen-yapisi-kesfedildi-14-galaksiyi-tasiyan-dev-bir-kozmik-filament-0-ZItv5Wg2.jpg\"\/> <\/span> Bug\u00fcne kadar yap\u0131lan g\u00f6zlemler, galaksilerin ve karanl\u0131k maddenin \u201ckozmik a\u011f\u201d olarak tan\u0131mlanan dev bir iskelet \u00fczerinde dizildi\u011fini; bu a\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck bile\u015fenlerinin ise milyonlarca \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 boyunca uzanan <strong>kozmik filamentler<\/strong> oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftu. Galaksilerin d\u00f6n\u00fc\u015flerini \u015fekillendiren bu dev kozmik yap\u0131lar\u0131 incelemeye devam eden bilim insanlar\u0131, ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde devasa bir kozmik yap\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. <strong>5.5 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 boyunca uzanan <\/strong>bu kozmik filament, bug\u00fcne kadar ke\u015ffedilen en b\u00fcy\u00fck d\u00f6nen yap\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor. <\/figure>\n<p><strong>Oxford \u00dcniversitesi<\/strong>\u00a0\u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fma, hidrojen a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin <strong>14 galaksinin adeta bir zincir h\u00e2linde<\/strong> bu filament boyunca dizildi\u011fini g\u00f6steriyor.\u00a0D\u00fcnya&#8217;dan yakla\u015f\u0131k <strong>140 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta<\/strong> bulunan bu dev filamentin hem toplu h\u00e2lde d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc hem de i\u00e7indeki galaksilerin bu d\u00f6ng\u00fcyle uyumlu bir \u015fekilde hizaland\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yap\u0131n\u0131n yaln\u0131zca devasa boyutuyla de\u011fil, galaksilerin kendi d\u00f6n\u00fc\u015fleriyle filamentin toplu hareketi aras\u0131ndaki e\u015fsiz senkronizasyonla da \u00f6nemli bir ke\u015fif oldu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n<p><b>Yeni Ke\u015fif, Galaksilerin Davran\u0131\u015flar\u0131 Hakk\u0131nda \u00d6nemli \u0130pu\u00e7lar\u0131 Bar\u0131nd\u0131r\u0131yor<\/b><\/p>\n<p>Filament \u00fczerindeki her galaksi kendi ekseninde d\u00f6nerken, ayn\u0131 zamanda t\u00fcm platform, yani filament de d\u00f6n\u00fcyor. Bu \u00e7ift katmanl\u0131 hareket, galaksilerin neden belirli bir y\u00f6nde d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan astrofizik\u00e7iler i\u00e7in \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n<p>Bu filamentin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda hem radyo hem de optik dalga boylar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan dev teleskoplar\u0131n birlikte kullan\u0131lmas\u0131 kritik rol oynad\u0131. G\u00fcney Afrika\u2019daki <strong>MeerKAT<\/strong> radyo teleskobu sayesinde galaksilerin sahip oldu\u011fu n\u00f6tr hidrojen da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde haritaland\u0131; ayn\u0131 b\u00f6lgeye ili\u015fkin optik veriler ise <strong>DESI<\/strong> ve <strong>SDSS<\/strong> taramalar\u0131yla desteklendi. Bu birle\u015fik veri seti, ayn\u0131 uzakl\u0131klar\u0131n \u00e7evresine dizilmi\u015f galaksilerin yaln\u0131zca konum olarak de\u011fil,<strong> d\u00f6n\u00fc\u015f y\u00f6n\u00fc ve a\u00e7\u0131sal momentum a\u00e7\u0131s\u0131ndan da belirgin bir hizalanma<\/strong> g\u00f6sterdi\u011fini ortaya koydu.<\/p>\n<p>Bu bulgular, galaksi olu\u015fum modellerine yeni bir katman ekliyor. Eski modellerde galaksilerin d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yerel s\u00fcre\u00e7lerle belirlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu; ancak bu g\u00f6zlem,<strong> b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli yap\u0131n\u0131n galaksi dinamikleri \u00fczerindeki etkisinin san\u0131landan \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc<\/strong> <strong>olabilece\u011fini<\/strong>\u00a0g\u00f6steriyor. Hidrojen a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin galaksilerin ayn\u0131 y\u00f6nde d\u00f6nmesi ve bunu filamentin kendi rotasyonuyla uyumlu \u015fekilde yapmas\u0131, a\u00e7\u0131sal momentumin kozmik a\u011f boyunca nas\u0131l aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair g\u00fc\u00e7l\u00fc ipu\u00e7lar\u0131 sa\u011fl\u0131yor. <strong>Dr. Madalina Tudorache<\/strong>, bu yap\u0131n\u0131n gelecekte galaksi hizalanmalar\u0131n\u0131n modellenmesinde kritik bir referans noktas\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n<p><span style=\"display: block; width: 343.125px; color: rgb(55, 58, 60); font-size: 14px; background-color: rgb(255, 249, 236);\"><\/span><\/p>\n<p>Kaynak :\u00a0<span style=\"background-color: rgb(255, 249, 236); color: rgb(55, 58, 60); font-size: 14px;\">https:\/\/www.donanimhaber.com\/evrendeki-en-buyuk-donen-kozmik-yapi-kesfedildi&#8211;199323<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bug\u00fcne kadar yap\u0131lan g\u00f6zlemler, galaksilerin ve karanl\u0131k maddenin \u201ckozmik a\u011f\u201d olarak tan\u0131mlanan dev bir iskelet \u00fczerinde dizildi\u011fini; bu a\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck bile\u015fenlerinin ise milyonlarca \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 boyunca uzanan kozmik filamentler oldu\u011funu ortaya &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":113389,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[1282,6729,764,6730,106],"class_list":["post-113388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-dev","tag-filament","tag-galaksi","tag-kozmik","tag-yapi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=113388"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":113391,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/113388\/revisions\/113391"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/113389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=113388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=113388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekamu.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=113388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}